Melkvee100Plus
Show article

Een nieuwe melkstal is duur. Daarom wil je geen tonnen investeren in een verkeerde keuze. De diverse systemen hebben allemaal hun voor- en nadelen. Een beslisboom maakt de keuze makkelijker.

Veel veehouders melken zelf elke dag hun koeien. Het bouwen van een nieuwe melkstal is een minder alledaagse bezigheid voor hen. De melkstal gaat gemiddeld vijftien jaar mee. Door de groei van melkveebedrijven moet een nieuwe melkstal waarschijnlijk wel een maatje groter zijn. Een goede melkstal klinkt logisch om het melken zo lang mogelijk vol te kunnen houden. Maar hoe moeilijk is deze keuze als je kijkt naar het aanbod, om nog maar te zwijgen over alle opties? Onderstaande beslisboom kan een aardig eindje op weg helpen.

Automatiseren

Het melken is een zware lichamelijke belasting. Groeiende bedrijven en hogere producties verzwaren die last en kunnen de melktijd langer maken. Vooral op familiebedrijven is het van belang om de melktijd zo kort mogelijk te houden. Een melkrobot neemt veel arbeid weg. Dat is vooral handig bij gebrek aan personeel.

Om de melktijd terug te schroeven is snel en efficiënt werken nodig. Bij een nieuwe melkstal hoort altijd een opdrijfhek, ongeacht of je nu wel of niet voldoende arbeid hebt. Als je zelf de koeien ophaalt, dan stap je uit de melkstal en jaag je eerst een gedeelte van de koeien weer naar achteren voordat je de koeien de melkstal in drijft. Een opdrijfhek drijft de koeien altijd van achteren op.

Tijdwinst is key, zegt onafhankelijk melkwinningsadviseur Johan Grolleman. Hoeveel tijd je wint met een nieuwe melkstal is afhankelijk van de manier van melken. Langer voor- of nabehandelen kost meer tijd en vertraagt het melkproces. Om sneller te melken moet je ervoor kiezen om bepaalde handelingen niet te doen. Oftewel, automatiseren van dat wat je niet wilt doen. Alles wat je automatiseert, moet je echter ook controleren, bijvoorbeeld of er wel voldoende dipspray is. Het niet nabehandelen van koeien kan op termijn mogelijk een oplopend celgetal als probleem geven. Bedenk dus goed hoe je zoiets wilt inrichten.

Volgens Grolleman is een melkrobot qua tijdwinning het efficiëntst. Deze is ook het duurst in aanschaf. De jaarlijkse kosten zijn ook het hoogst in vergelijking met draaimelkstallen en zij-aan-zij melkstallen (zie tabel).

Werken met personeel

Werk uit handen geven kan moeilijk zijn. Iedereen heeft zijn eigen werkwijze. Anderzijds wil je dat alle werkzaamheden op dezelfde manier uitgevoerd worden. Het controleren van personeel door middel van camera’s is niet gewenst. Leg daarom goed uit wat je wilt wat ze doen en welk resultaat je ermee wilt bereiken. Leg dit ook vast in protocollen. Sowieso moet je protocollen maken als je met personeel werkt. Veiligheid en protocollen zijn een vereiste als er personeel is, legt Johan Grolleman uit.

Een beweegbare putvloer is gewenst bij grote melkstallen. Nadeel is dat als er meerdere personen met verschillende lichaamslengtes werken, er mogelijk geen ideale hoogte is voor de vloer op dat moment.

Carrousel

Volgens Wageningen Economic Research (het LEI) zijn draaimelkstallen sinds 2010 populair bij grote bedrijven. Met een buitenmelker sta je volgens Rutger Schut van Dairymaster dichter bij de koe en heeft de melker kortere loopwegen. Bovendien kan je op de benodigde ruimte meer koeien melken dan in een binnenmelker.

Een carrousel is gericht op capaciteit, oftewel veel koeien per man per uur melken. Vooral bij buitenmelkers is dit een feit. Het overzicht bij een binnenmelker is beter dan bij een buitenmelker. Het is echter met de nieuwe automatiseringssystemen niet echt noodzakelijk om dit overzicht te behouden. Bij een binnenmelker met meer dan 28 stands heb je wel meer overzicht. Hier heb je vaak wel een tweede persoon voor nodig. Dit brengt natuurlijk extra arbeidskosten met zich mee.

Een visgraat en een zij-aan-zij melkstal bieden meer overzicht, maar ook alleen bij kleinere uitvoeringen. In een visgraat melkstal staat de melker niet recht maar schuin ten opzichte van de koe. Een draagarm in een visgraat melkstal kan het lichaam bij deze omstandigheden ontzien. Er zijn ontwikkelingen in de markt waarbij het melkstel uit het platform komt, wat voor minder belasting voor het lichaam zorgt. Nadeel van een carrousel is dat hiervoor meer ruimte nodig is.

Capaciteit carrousel

De capaciteit van een draaimelkstal is volledig afhankelijk van meerdere factoren. Bijvoorbeeld het koeverkeer en de hygiëne van de spenen voor de koeien de melkstal inkomen. Dairymaster rekent bij een 40-stands buitenmelker met één melker een gemiddelde tijd van tien minuten per ronde. Dit betekent dat je zes rondjes per uur kan doen à 40 koeien. Theoretisch gezien haal je dan een capaciteit van 240 koeien per uur met één melker. Hou echter rekening met het op- en afstappen van de koeien. Hierdoor daalt de gemiddelde capaciteit naar 180 tot 200 koeien per uur. Deze berekening gaat uit van tweemaal melken per dag. Bij driemaal daags melken is de capaciteit iets hoger omdat de carrousel dan wegens de kleinere melkporties sneller kan draaien.

Uitgaan van een maximale capaciteit – zoals hierboven beschreven – is een veelgemaakte denkfout, zegt Vetvice. De capaciteit wordt vaak overschat. Volgens Nico Vreeburg van Vetvice hangt de capaciteit af van de gezondheid van de dieren, of de spenen schoon zijn of niet en van de bedrijfssituatie. Om de maximale capaciteit te bepalen is simpelweg ervaring in de nieuwe situatie nodig. Johan Grolleman haakt hierop aan met een kleine rekensom. Bij een intensieve voorbehandeling van 15 seconden, gevolgd door 10 seconden aansluiten van het melkstel en vijf seconden dippen kun je maximaal 120 koeien per uur melken. Bij een uitgebreid melkprotocol – waarbij je de koeien goed en snel wilt melken – is een hoge capaciteit nooit mogelijk. Ga goed na wat belangrijker is, goed melken of veel koeien per uur melken?

Swing-over melkstal

Met een swing-over melkstal heb je meer koeien op een rij. Er zijn minder melkstellen dan bij een dubbel uitgevoerde melkstal, maar de capaciteit is dan wel lager per melkstel. Als vergelijking nemen we een dubbel-op melkstal met 2×10 melkstellen, die met één persoon tussen de 80 en 90 koeien per uur kan melken. Om deze capaciteit vergelijkbaar te maken met een Swing-over heb je een 12-stands swing-over nodig, legt Dairymaster uit. Je hebt daarom een iets grotere melkstal nodig om een vergelijkbaar aantal koeien te kunnen melken. Met een swing-over moet je goed bedenken welke capaciteit er is voor welke handelingen. De draaiarm maakt het melken wel makkelijker en minder belastend voor het lichaam. Door minder melkstellen melk je meer koeien met hetzelfde melkstel. Hierdoor stijgt de infectiedruk. Een automatisch systeem voor tussentijds spoelen van de melkstellen, vaak backflushsysteem genoemd, kan de infectiedruk beperken. Vanaf tien te melken koeien per stand wordt dit aanbevolen om de risico’s op kruisbesmetting met uiergebonden bacteriën te verkleinen.

Nieuwbouw

Volgens Vetvice mag je voor de nieuwbouw van het gebouw van een melkstal € 350 tot € 450 per vierkante meter rekenen. Ga voor een nieuw gebouw van 1.200 vierkante meter (20×60 meter) uit van maximaal € 540.000. Dan moet de melkstal er nog in. De afschrijving is meestal tien jaar en de rente 5%. Een nieuwe melkstal gaat vijftien jaar mee.

Voor een wachtruimte reken je € 350 per vierkante meter. Dit is inclusief mestkelder. Reken 1,8 vierkante meter per koe. Extra opties kosten geld, maar kunnen het beste wel meteen in de stal worden geïnstalleerd.

Als de hele stal oud is, kun je er ook voor kiezen robots te plaatsen en deze over een paar jaar over te zetten naar een nieuwe stal.

 

Prijskaartjes

Oderstaande melkinstallaties zijn volledig geautomatiseerd. De prijzen zijn afgerond.
* 24 stands zij-aan-zij melkstal met opdrijfhek kost € 130.000
* 24 stands zij-aan-zij melkstal met opdrijfhek en rapid-exit kost € 150.000
* Swing over met 20 melkunits (dus 40 standen) kost € 130.000
* Swing over met 24 melkunits (dus 48 standen) kost € 160.000
* 32 stands buitenmelker met opdrijfhek kost € 220.000
* 40 stands buitenmelker met opdrijfhek kost € 300.000
* 50 stands buitenmelker met opdrijfhek kost € 350.000
* Een backflush systeem kan worden ingebouwd voor € 15.000.
* 4 robots kosten inclusief verbouwingskosten € 500.000. Eén op zichzelf staande robot kan 60-70 koeien hebben. Bij een bedrijfsgrootte van meer dan 200 koeien moet je uitgaan van 55 koeien per robot. Robots zijn duurder dan alle eerder beschreven melkstallen.Ga bij robots ook uit van een afschrijving van tien jaar en een rente van 5%.

Melksystemen bij bedrijven met meer dan 250 koeien

In 2018 had het gemiddelde melkveebedrijf 100 melkkoeien. Deze cijfers laat het CBS zien in oktober 2019. Bedrijven zijn gemiddeld intensiever geworden. De 500 bedrijven met de meeste koeien hebben gemiddeld 337 koeien. Tien jaar geleden waren dit nog 226 koeien. Het aantal bedrijven die meer dan 250 koeien melken zal de komende jaren alleen maar toenemen.
Stichting KOM registreerde eind oktober 2019 een totaal van 16.874 melkstallen en melksystemen. Daarmee beslaat de melkrobot bijna 26% van de markt in Nederland. In 2018 was dit nog 24%.
Eind oktober 2019 staat de teller van opgeleverde, gerenoveerde of uitgebreide melksystemen op 701. 509 hiervan zijn robots (boxen). Deze cijfers zijn niet specifiek voor grote bedrijven maar voor alle Nederlandse melkveebedrijven.
Visgraat melkstallen laten al meerdere jaren een afname zien. Volgens Stichting Kwaliteitszorg Onderhoud Melkinstallaties (KOM) zijn er 18 van dit soort melkstallen in gebruik bij bedrijven met meer dan 250 stuks melkvee. Carrousels, zij-aan-zij melkstallen, swing-over melkstallen en automatische melksystemen komen vaker voor. De capaciteit van een 2×14-stands visgraat of een 2×14-stands zij-aan-zij melkstal is volgens onafhankelijk melkwinningsspecialist Johan Grolleman gelijk. De looplijnen voor jezelf en voor de koeien maken het minder efficiënt. Visgraat melkstallen zijn daarom weggelaten uit de overwegingen bij een nieuw melksysteem bij meer dan 250 stuks melkvee.
Met grote koppels kan het moeilijker zijn om het overzicht te bewaren in de melkstal.

Eén reactie

  • Broer 24 nov 22:54
    Beste Marleen Purmer,
    Ik heb met aandacht het artikel gelezen over melkstallen.
    De mening van Johan Grolleman dat goed melken tijd vraagt kan ik alleen maar onderschrijven.
    Enkele opmerkingen; de genoemde levensduur van een melkstal (15 j.) bedraagt in de praktijk
    toch wel het twee-drie -voudige.
    Een opdrijfhek wordt noodzakelijk gevonden maar ik vindt dat als er gevoerd wordt in de melkstal,
    dat dat ook achterwege kan blijven, het kan later altijd nog.
    In het artikel wordt gerefereerd naar de ontwikkeling van melkstellen die uit de vloer omhoog komen.
    (Het Nieuwe Melken). Er wordt dan gesteld dat dat meer ruimte vraagt. Dat klopt wat betreft de inbouwruimte
    ONDER het platvorm. Het platvorm zelf kan juist compacter doordat bediening en spoelbakjes bovenop ontbreken.
    Dan de beslisboom. Automatisch melken werkt. Ook op grotere bedrijven. Nadelen kunnen zijn de kosten en weidegang.
    Maar de belangrijkste vraag; ben ik er geschikt voor, kan en wil ik werken met personeel.
    Broer Roorda, Grou.
    06-55 932 742

Reageren

U kunt alleen reageren wanneer u ingelogd bent met uw account. Heeft u nog geen account, meld u dan aan.