Melkvee100Plus
Show article

Bedrijven met zware automatisering in de stal hebben te maken met specifieke risico’s op het gebied van continuïteit en veiligheid. Zekerheid over stroomlevering is belangrijk maar er zijn meer aspecten om rekening mee te houden.

De automatisering van de melkveehouderij gaat snel. Na de kalverdrinkautomaten, de melkrobot, de automatische mestschuif en voerschuif draait inmiddels op flink wat bedrijven een automatisch voersysteem. Daarnaast ­bewaken sensoren de kwaliteit van de melk en gezondheid en vruchtbaarheid van de koeien en regelt een computer het klimaat. Juist op grote en groeiende bedrijven wordt automatisering gebruikt om met minimale arbeid maximaal te produceren, grote koppels koeien te managen en de totale efficiëntie te verhogen.

Naast legio voordelen van automatisering hebben melkveehouders ook met (nieuwe) ­risico’s en gevaren te maken. Meer techniek in de stal geeft meer afhankelijkheid van een correcte werking en kans op storingen. Automatische processen als voeren of melken kunnen tot gevaarlijke situaties leiden als onbevoegden erbij komen.

André Kompagnie, manager technical service support bij Lely Nederland benadrukt dat niet de werking van machines en apparaten, maar gemakzucht van de ondernemer het grootste risico vormt. ”Het hoort ook bij het ondernemerschap van de veehouder om risico’s in kaart te brengen, te houden en te bepalen waar verantwoordelijkheid genomen moet worden. In het algemeen mogen melkveehouders zich daar meer bewust van zijn.”

Een aspect daarbij is afspraken maken over onderhoud en service. Lely werkt in dat kader al lange tijd met serviceovereenkomsten. Volgens Kompagnie heeft 93% van de veehouders met een melkrobot zo’n overeenkomst. Bij de voerrobot Vector is dat zelfs 100%. “We streven ernaar dat een ondernemer maximaal twee uur niet kan melken of vier uur niet kan voeren.” Mest of voer schuiven mag een paar uur langer buiten werking zijn.

‘Machines maken geen fouten’

Op het gebied van veiligheid kan het beeld van een zelfrijdende voerrobot wellicht een unheimisch gevoel oproepen, echt meer gevaar hoeft het niet op te leveren. Dat zegt John de Hoon, sectormanager veehouderij bij Interpolis. “In principe is een omgeving met apparaten veiliger dan een omgeving waar mensen werken. Het is handbediend versus computergestuurd. Mits goed aangelegd en ingesteld maken machines haast geen fouten zoals mensen doen.” Een belangrijk verschil is dat een automatisch proces voorspelbaar is. Ook hebben robots en installaties geen last van menselijke tekortkomingen zoals gebrek aan aandacht of een baaldag.

Vanzelfsprekend moeten melkveehouders bewust zijn van de risico’s van installaties, maar dat is niet anders dan bij voeren met een trekker. “Iedereen snapt dat je geen kleine kinderen in de stal moet laten spelen, zeker als ze niet bekend zijn met de omgeving.” Met basisveiligheidsmaatregelen en logisch verstand kunnen ondernemers veruit de meeste risico’s op ongelukken wegnemen. Een risico-inventarisatie is een belangrijk middel om risico’s te beperken en aan te tonen dat alles is gedaan om ongevallen te voorkomen.

Gevolgen stroomuitval

Meer techniek in de stal maakt de processen wel gevoeliger voor calamiteiten. Een belangrijke daarbij is stroomuitval. In de intensieve veehouderij is het gebruik van een noodstroomaggregaat redelijk standaard, zeker op grote bedrijven. De directe gevolgen van stroomuitval zijn in de melkveehouderij een stuk kleiner, dus een vaste installatie is niet direct nodig. De snelheid om in te moeten grijpen hangt af van de tijd die er is voordat problemen ontstaan. Voor processen die maar één keer per dag worden uitgevoerd is meer tijd dan voor machines die 24 uur per dag actief zijn of waar direct schade ontstaat. Ook is bepalend of het mogelijk is om handmatig in te grijpen. Voor automatisch voeren is dat geen probleem; automatisch melken wordt een stuk lastiger. De Hoon stelt dat op een melkveebedrijf een aggregaat binnen twee uur moet kunnen draaien. Sommige melkveehouders hebben een eigen mobiel aggregaat, anderen maken gezamenlijk afspraken of vertrouwen erop dat ze in geval van nood er eentje kunnen huren. De koppeling aan een aggregaat moet snel kunnen gebeuren. Een eigen aggregaat vraagt onderhoud en regelmatig proefdraaien (zie kader).

Elektriciteit in de stal geeft risico op kortsluiting en brand. Bij aanleg door erkende installateurs en gekeurde installaties is de kans daarop gering. Zeker in situaties van renovatie en uitbreiding blijft het een aandachtspunt.

Een ander gevaar binnen de categorie elektriciteit is overspanning/inductie. Dat is het fenomeen van schade aan elektronische apparatuur door inslag van een onweersbui. De kans op een voltreffer op het eigen bedrijf is klein, maar een inslag in de buurt kan al gevolgen hebben. Door veranderingen van het klimaat verwacht het KNMI dat het aantal heftige onweersbuien de komende jaren alleen maar toeneemt. In combinatie met een toenemende hoeveelheid fijne elektronica in de stal kunnen vaker problemen met inductie ontstaan. Een goede overspanningsbeveiliging, potentiaalvereffening en aarding zorgen dat apparatuur beter beschermd is.

Mobieltje is kwetsbaar

Als het mis gaat met een robot, moet de melkveehouder een alarm krijgen. Het uitbellen door de alarminstallatie is een zorgpunt ­omdat internet en een mobiele telefoonlijn niet volledig betrouwbaar zijn. In de varkens- en pluimveehouderij is daar veel aandacht voor. Er zijn bedrijven die oplossingen ­daarvoor bieden, onder andere met satel­lietverbinding en een meldcentrale.

Voor de melkveehouderij is dat niveau van zekerheid niet nodig. De melding in de mobiele telefoon is echter ook daar kwetsbaar, zodat het raadzaam is meerdere nummers te gebruiken waaronder ook vaste nummers, meerdere providers of een semafoon. Het is goed te beseffen dat als de stroom in een heel gebied uitvalt, er ook geen mobiel netwerk is. Ook zullen op dat moment meer melkveehouders in de regio gebruik willen maken van de mobiele aggregaten. Ook hier is de tijd die een ondernemer heeft voordat problemen ontstaan, bepalend voor de maatregelen die hij moet nemen.

Afhankelijkheid van data

Een andere categorie van risico’s bij automatisering is veiligheid van de data. In de stallen worden steeds meer sensoren gebruikt, zoals in de robots maar ook voor detectie van ziektes en tochtigheid. Daarnaast hebben melkveehouders hun eigen data voor het management. Voor het goed functioneren van processen en het nemen van de juiste managementbeslissingen moet de data beschikbaar en correct zijn. Kompagnie van Lely ziet een toenemend belang. “In de toekomst wordt koppelen van beschikbare data en de vertaling naar gerichte managementinformatie voor de ondernemer en zijn adviseur van steeds groter belang om de processen te optimaliseren.”

Er speelt ook nog een ander aspect, waarschuwt De Hoon van Interpolis. Door de afhankelijkheid van data is een bedrijf kwetsbaar voor de continuïteit. Het lijkt een ver-van-mijn-bedshow, maar hackers kunnen het voorzien op toegankelijkheid van deze data, en geld eisen aan ondernemers als ze er weer bij willen. “De kans is klein, maar het is wel belangrijk dat melkveehouders zich bewust zijn van de risico’s die steeds meer afhankelijkheid van data met zich meebrengt.”

Nieuwe installaties, nieuwe gevaren

Het aantal melkveebedrijven met monovergisters neemt toe. Plaatsing van zo’n installatie stelt specifieke eisen aan de veiligheid. Bij vergisting van mest ontstaat methaan, dat gemengd met lucht zeer explosief is. Op meerdere plaatsen in het systeem ontstaat druk, waarvoor overdrukbeveiliging nodig is. Voor de opslag van biogas gelden strenge eisen.
Met de verplichting tot emissiebeperking heeft de luchtwasser intrede gedaan in de melkveehouderij. Het gebruik van chemische stoffen vraagt een secure opslag en toepassing. Ook spuiwater heeft een zure, bijtende werking. In de varkenshouderij zijn luchtwassers brandgevaarlijk gebleken.
Bij gebruik van zonnepanelen op het dak (PV-panelen) is een juiste installatie en gebruik van goede producten belangrijk. Omdat de panelen continu stroom leveren moet de verbinding met de omvormer verbroken kunnen worden. Op de kabels vanaf de panelen staat een hoge gelijkspanning; dat is gevaarlijk in contact met (blus)water. Bij het werken aan panelen kan altijd stroom op de kabels staan. In verband brandgevaar moet de omvormer en eventuele stroomopslag op een plaats staan met voldoende ventilatie, zonder brandbare opslag in een brandwerend compartiment.

Beperk kans op problemen en ongelukken

Algemeen
* Zorg dat voor cruciale onderdelen van installaties reserveonderdelen op voorraad zijn. Denk ook aan een tweede compressor zodat er altijd luchtdruk is.
* Besef dat goedkoop duurkoop kan zijn. Vervang apparatuur als te vaak storingen plaatsvinden.
* Maak afspraken met leveranciers over service en onderhoud. Spreek af dat problemen binnen een bepaalde tijd zijn opgelost.
*Zorg voor goede en passende verzekeringen.

Elektriciteit
* Koop alleen installaties met CE-keurmerk. Laat ze elke vijf jaar keuren volgens NEN 3140-eisen.
* Laat installaties aanleggen door erkende installateurs.
* Zorg voor goede aarding, vraag een aardingsrapport en volg de NEN 3140-keuring.
* Zorg dat binnen enkele uren een aggregaat draait. Het aggregaat moet snel aan de installatie aan te koppelen zijn.
* Laat een eigen aggregaat minimaal één keer per jaar onder reguliere ­belasting draaien.
* Let erop dat een aggregaat achter de trekker een constante stroomafgifte heeft.

Inductie
* Laat een erkend installatiebedrijf een overspanningsbeveiliging aanbrengen.
* Zorg voor aarding en vereffening; alle elektrisch geleidende delen zijn dan met elkaar verbonden.
* Plaats een overspanningsbeveiliging. Bijvoorbeeld bij de (hoofd)-verdeelkast en op de datalijn tussen procescomputer en managementcomputer.
* Bel en check de alarmmelder na onweer.

Alarmmeldingen
* Beperk de impact van een netwerkstoring door twee mobiele netwerken te gebruiken.
* Overweeg een semafoon als het netwerk slecht is of wegvalt.
* Wees niet zuinig met invoeren van nummers om te laten bellen. Zet er ook een vast nummer bij.

Data-beveiliging
* Maak frequent een back-up volgens de regels van de leverancier.
* Beveilig de computer up-to-date, laat deze eventueel installeren en/of testen door een professioneel bedrijf.

Veiligheid mensen
* Breng risico’s in beeld en neem maatregelen. Denk aan afschermen van onderdelen, deuren op slot en instructieborden.
* Scheid de speelruimte van het bedrijf.
* Maak kinderen al op jonge leeftijd bewust van het gevaar op een bedrijf.
* Werk zoveel mogelijk met arbeidsprotocollen.

Auteur

Rene%20Stevens
Freelanceredacteur Melkvee100Plus

Gerelateerde artikelen

Reageren

U kunt alleen reageren wanneer u ingelogd bent met uw account. Heeft u nog geen account, meld u dan aan.